Khi trẻ ở giai đoạn 1- 3 tuổi, nhiều bố mẹ thường gặp khó khăn ở các tình huống như: tranh giành đồ chơi với bạn, với anh chị; muốn chơi đồ chơi mà bạn đang cầm là đến tranh, bạn không đưa thì đánh bạn hay không hài lòng là ném đồ.
Trong bài viết dưới đây, Hệ thống Giáo dục Tsubaki xin dẫn lại bài viết chia sẻ của cô Nguyễn Thị Thu – Giáo đốc Đào tạo của Hệ thống về những cách ứng xử dành cho cha mẹ trong những tình huống trên.
—
Tiếp tục chủ đề phản kháng giai đoạn 1-3 tuổi. Rất nhiều bố mẹ hỏi mình tình huống:
* Bạn cầm đồ ăn, mình cũng muốn ăn là chạy đến giành, đánh lại
* Tranh giành đồ chơi của anh chị.
* Muốn chơi đồ chơi của bạn là đến tranh, bạn không đưa là đánh lại bạn luôn
* Ném đồ chơi rồi cười thích thú, không hài lòng là ném đồ
Mặc dù bố mẹ đã nói nhiều nhưng không có tác dụng.
1. Thấu hiểu tâm lý của trẻ từ 1 – 3 tuổi
1.1. Mọi hành vi trẻ làm là cách trẻ muốn thể hiện “cái tôi” của mình với mọi người
Giai đoạn 1-3 tuổi là giai đoạn trẻ dùng mọi thứ từ việc khóc, la hét, đánh, ném đồ để bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc của riêng mình cho người khác hiểu. Nó cũng là một cách để trẻ gây sự chú ý với mọi người xung quanh, rằng “hãy quan tâm đến con, hãy xem con đang muốn gì này, con đang nghĩ gì này”.
1.2. Kiên nhẫn và lặp đi lặp lại nhiều lần trẻ mới thay đổi
Mình đã trải qua tất cả những điều trên với Bon ở giai đoạn 1-3 tuổi, nên mình hiểu có những hành vi con mất cả nửa năm mới sửa được, vì nói mấy chục lần con mới học được cách kiềm chế cảm xúc. Vì ở độ tuổi của con, khả năng có thể kiểm soát cảm xúc và hành vi chưa thể tốt được, con cần quá trình lặp đi lặp lại mới trở nên thành thục hơn. Và khi thấu hiểu được điều đó, bố mẹ sẽ có thêm sự kiên nhẫn và động lực.
2. Điều cha mẹ cần làm nhất là gì?
Tất nhiên không phải là quát mắng, là phạt, là chỉ trích “con hư thế”. Cũng đừng cấm con là không được tức giận, không được khóc, bởi vì nếu trẻ không học cách bộc lộ cảm xúc ở thời kì này (mà bị ép phải giấu nó đi) thì lớn lên trẻ không thấu hiểu được cảm xúc của mình, và cũng không học được cách diễn đạt cảm xúc cho người khác hiểu, trẻ phải nén cảm xúc vào trong thì còn đáng sợ hơn.
2.1. Trên hết trẻ cần sự kiên nhẫn, bao dung và thừa nhận nhu cầu cảm xúc của con
Hãy kiên nhẫn, bao dung, thừa nhận bằng cách bằng cách NÓI THAY CHO TRẺ NHỮNG ĐIỀU TRẺ MONG MUỐN. Vì điều đó sẽ khiến trẻ cảm nhận rằng bố mẹ thấu hiểu mình, bố mẹ biết mình muốn gì, từ đó trẻ sẽ tin tưởng bố mẹ hơn.
Sự đồng cảm và thừa nhận những cảm xúc trẻ đang trải qua của cha mẹ là điều rất cần ở độ tuổi này, vì trẻ có thể tự do bộc lộ hết mọi cảm xúc vốn có của mình. Con tức giận, con buồn, con muốn được chơi/ăn, muốn đồ chơi đó…hãy thừa nhận nhu cầu đó.
2.2. Dù trẻ làm lỗi sai nhưng bố mẹ không quát mắng, phạt trẻ
Khi bố mẹ không quát mắng hay phạt sẽ giúp trẻ cảm nhận rằng bố mẹ thực sự yêu thương con người vốn có của mình, dù mình có hư bố mẹ vẫn chấp nhận mình. Và chính cảm xúc mình được yêu thương vô điều kiện này là NỀN TẢNG CỦA SỰ TỰ TIN BÊN TRONG TRẺ. Mình nghĩ rằng đây là điều trẻ cần nhất ở bố mẹ, tình yêu vô điều kiện và sự kiên nhẫn trong 3 năm đầu đời.
2.3. Hướng dẫn trẻ cách làm thế nào cho đúng. “CHO TỚ MƯỢN/CHO TỚ CHƠI VỚI”
Trong những tình huống liên quan đến việc trẻ tranh giành đồ ăn/đồ chơi với người khác thì điều quan trọng sau việc nói ra điều trẻ muốn, bố mẹ hãy dạy trẻ cách giao tiếp như thế nào cho đúng nhé. Hãy hướng dẫn trẻ cách hỏi mượn người khác.
3. Những tình huống cụ thể và cách ứng xử với trẻ
Tình huống 1: Anh cầm đồ ăn, mình cũng muốn ăn là chạy đến giành, đánh lại anh
– Bước 1: Thừa nhận cảm xúc, nói ra điều mà trẻ đang mong muốn là gì. “Con muốn ăn bánh của anh/chị đúng không.”
– Bước 2: Nhưng mà mình muốn ăn thì phải hỏi anh nhé. “Cho em ăn với”. MÌnh không đánh anh nhé vì anh sẽ đau. Khi muốn xin anh chỉ cần nói với anh điều mình muốn thôi.
Rồi quay sang anh/chị và nói “Em cũng rất muốn ăn đấy, con có muốn chia cho em một ít không”.
Trường hợp mà anh nhất quyết không muốn chia thì có thể bế em đi để làm lạc hướng em, không nên bắt ép anh phải nhường.
Tình huống 2: Anh chị chơi đồ chơi cũng đến giành, nhất quyết không trả lại
Muốn chơi đồ chơi của bạn là đến tranh, bạn không đưa là đánh lại bạn luôn
– Bước 1: Nói thay điều trẻ đang muốn là gì “Con cũng muốn chơi đồ chơi đó đúng không?”. Nhưng mình không đánh anh/bạn để giằng đồ chơi nhé.
– Bước 2: Nếu muốn chơi mình hãy hỏi mượn “Cho em mượn/cho em chơi với”. Hoặc “Cho tớ mượn/cho tớ chơi với”.
Sau này khi đã dạy nói nhiều lần rồi thì nếu con muốn đồ chơi của bạn bố mẹ hãy đặt câu hỏi với con “Nếu mình muốn mượn mình cần nói như nào nhỉ? “ để nhắc bé tự suy nghĩ và nhớ ra điều cần làm.
Tình huống 3: Ném đồ chơi rồi cười thích thú, không hài lòng là ném đồ
Trẻ muốn đo xem hành vi đó của mình thì bố mẹ sẽ phản ứng như nào. Đó cũng là cách trẻ thể hiện sự phản kháng của mình. Vì thế
– Bước 1: Thừa nhận cảm xúc và nói thay điều trẻ đang cảm thấy “Con thích quá nên con cầm đồ ném à”. Hay “Con đang tức giận đúng không”.
– Bước 2: Nhưng mà đồ không phải để ném. Mình chỉ dùng bóng để ném thôi. Nói với trẻ rằng những đồ đó dùng để làm gì (thìa để xúc cơm, áo để mặc, đồ chơi để chơi). Nếu nhắc 1 lần không được hãy tạm cất đồ đó lên cao chỗ trẻ không lấy được.
Mình còn thường dùng cách nhân cách hoá đồ vật lên “Bạn đồ vật sẽ rất buồn, vì bị bỏ mặc như vậy. Bon không còn yêu bạn ấy nữa, bạn ấy buồn nên đi trốn ở trong hộp rồi”. Có lẽ vì nói suốt những điều này nên sau này Bon cũng học được cách rất trân trọng đồ vật, nhất là mấy em gấu bông, thú nhồi bông đến giờ 7 tuổi mà vẫn ôm và vuốt ve các em suốt.
4. Sẽ không có đứa trẻ hư nếu bố mẹ bao dung với những hành vi chưa tốt của trẻ
Mỗi hành vi trẻ làm đều là những viên gạch để vun đắp nên con người trẻ sau này. Chắc chắn những em bé được bố mẹ thừa nhận nhu cầu cảm xúc, dạy cách làm thế nào cho đúng, bao dung với những lỗi sai, sẽ không bao giờ là những em bé hư.
Với những hành vi liên quan đến cảm xúc và đạo đức, mình mong bố mẹ đừng phạt trẻ, đừng mắng trẻ, bởi vì thẳm sâu trong trái tim non nớt của mỗi đứa trẻ chúng chưa hiểu vì sao mình bị phạt đâu, mà chỉ cảm nhận rằng bố mẹ không yêu thương mình mà thôi. Con cần người dạy con biết đi trên con đường đúng, vỗ về và thừa nhận những cảm xúc đầu đời của mình, để con cảm thấy an toàn và tin tưởng được bố mẹ.
